Soğanlı kiliseleri

Soğanlı dördüncü yüzyıldan itibaren Kapadokya?daki önemli merkezlerden biri olmuş ve önemini 7 ve 8. yüzyıllarda da sürdürmüştür. Türkler, bölgeye yerleşmeden önce Doğu Roma İmparatorluğu hüküm sürmüş; buraya yerleşen halk kayaları oyup evler, kiliseler, depolar, toplantı alanları yapmış, tarım, hayvancılık ve bağcılıkla uğraşmışlardır. Köy, Battal Gazi tarafından Bizanslılar?dan alınmıştır. Yerleşimi kolay, korunması rahat olan Soğanlı Vadisi halkı çok tehlikeli günlerde yakınlarda bulunan Doğanlı ve Derinkuyu yeraltı şehirlerine sığınabiliyorlardı.
850 yıllarında Soğanlı vadisinde 200 kadar kilise ve manastır bulunmakta idi. Halen 50 kadar freskli kilise vardır. Ancak bunların 10 kadarını gezmek mümkündür. Diğerlerinin kapısı ve pencereleri örülerek kapatılmış güvercinlik olarak kullanılmaktadır. Vadide 400 kadar da kaya oyuğu vardır. Bu oyuklar bugün kullanılmamaktadır.

Bugün Soğanlı kaya kiliseleri ve yerleşim yerleri için çok büyük bir tehlike mevcuttur. Bu tehlike tepe üstlerinden kopan iri kaya parçalarının kubbeli kaya kiliselerine çarpması ve onları tahrip etmesidir. Ayrıca yağmur sularının ve rüzgarın yaptığı erozyon da tahribata neden olmaktadır.

Yukarı Soğanlı 1934 yılına kadar Kale Köyü?ne bağlı yayla olarak kullanılırken bu tarihten sonra ayrı bir köy olmuştur. Tüflerin üzerinde kurulu olan Soğanlı, peri bacalarının güzelliği ile tanınır. 50?ye yakın kaya kilisesi ve mağara vardır. Mağara ve kiliselerde mezarlar, İsa Peygamber ve havarilere ait resimler bulunmaktadır. Arazinin dar olması nedeni ile köyden göç fazla olmuştur. Ancak; günümüzde turizme verilen önem neticesinde köy tekrar canlılığa kavuşmuş, yerli ve yabancı turistlerin ilgi odağı haline gelmiştir.

Kubbeli kilise

14. asırda son şeklini almıştır. Diğerlerinden farkı, kayaların dışı da boyanarak ve işlenerek muntazam kubbeli bir kilise haline sokulmuş olmasıdır. Kubbenin dışı da boyanarak tezyin edilmiştir. Bu boyalar yüzyıllardır kaybolmadan, silinmeden bugüne kadar gelmiştir. Kilise iki katlı olup iç kısımları diğer kiliselerde olduğu gibi fresklerle doludur.

Karabaş Kilisesi

Soğanlı?da yer alan Karabaş Kilisesi 6. yy?da inşa edilmiştir. Kilise Roma döneminin karakteristik özelliklerini taşır. Kilise ve duvarları 11. ve 13. yüzyıllarda tekrar inşa edilmiştir. İlk olarak basit çizgiler ve motiflerle süslenmiştir. Freksler 11. yüzyılda toprak boya ile yapılmıştır. Yağlı boyanın keşfinden sonra toprak boyalar yerine yağlı boyalar kullanılmıştır. Bu kilise Soğanlı?nın sanat değeri bakımından en büyük ve en güzel kilisesidir. Kilise dört kısımdan oluşur. Peygamber İsa?nın doğumu, vaftizi, havlu ile kurulanması, dini mücadeleleri, çarmıha gerilişi ve Saint Jean?in canavarı boğuşu gibi kompozisyonlar, 12 havarinin ve diğer azizlerin resimleri, Bizans ve Türk (Selçuklu) motifleri kilisenin iç duvarlarını süslemektedir.

Saklı Kilise

Küçük Kubbeli kilisenin alt katına Saklı Kilise denir. Saklı Kilise?nin yakınlarında daha başka kaya kiliseleri ve kaya yerleşimleri bulunmaktadır. Ancak onların fazlaca sanat değeri yoktur. Saklı Kilise ye kuzeyinde bulunan kapıdan girilir. Güneyinde üç bitişik odası daha bulunmaktadır.

Yılanlı Kilise

14. asırda yeniden resimlendirilen kilisenin ilk yapısı çok eskidir. Burada bulunan kompozisyonlar, diğer kiliselerde yoktur. Kilise üç bölmelidir. Üçüncü bölme yontma taş ile inşa edilmiş olup sonradan yıkılmıştır. Kilisenin duvarları, karşılıklı harp nizami almış mızraklı askerler, Isa ve azizlerin resimleri ile süslenmiştir. At üzerinde olan Saint Jean?in yılana ve kurtlara saldırısı tasvir edilmektedir.

Tahtalı Kilise

Beşinci veya altıncı yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır. Daha sonraki yüzyıllarda İsa?nın vaftizi, havariler, azizler, koruyucu melekler, at üstünde bulunan Saint Jean?in canavarı öldürüşü gibi tasvirler, kompozisyonlar, portreler, Bizans ve Selçuk motifleriyle süslenmiştir.

Doğanlı yer altı şehri

Derinkuyu?daki yeraltı şehrinin bir benzeri Doğanlı Köyü?nde tesadüfen bulunmuş, turistik değeri anlaşılarak restorasyon çalışmalarına başlanmıştır. Kayseri Valiliği konu ile ilgilenerek yeraltı şehri için ödenek ayırmış, çevre düzenlemesi ve ışıklandırma çalışmaları başlamıştır. Doğanlı yeraltı şehri, Kayseri Adana Karayolu üzerindedir. Kayseri?den Niğde yönüne giderken 80. km.?de (Araplı Yokuşu?nu çıktıktan sonra) sola dönülerek üç km. daha gidilerek ulaşılır. Yer altı şehri Kayseri?ye 80 km; Niğde?ye 50 km, Nevşehir?e 75 km, Ürgüp?e 70 km., Derinkuyu?ya 50 km. uzaklıktadır.

Sultan Sazlığı

Sultan sazlığı da bölgenin gözbebeklerinden birini oluşturur. Sazlık içinde Eğrigöl, Sarpgöl ve Acıgöl adlı üç göl bulunmaktadır. Bu gollere orman işletmesine ve şahıslara ait kayıklarla turlar düzenlenmektedir. Sazlıkta yetişen kandıralar ve kamışlar halk tarafından biçilerek gerek inşaat alanında gerekse hasır ve yastık gibi döşeme eşyalarının yapımında kullanılır. Özellikle kamışların son yıllarda Avrupa ülkelerine ihraç edildiği ve oralarda vitrin süslemesi ve dekorasyonda kullanıldığı bilinmektedir. Doğanın dengesini ve çevre güzelliğini sağlayan Kuş Cenneti, nilüfer, süsen, ve papatya gibi çiçeklerle bezenmiştir.